15
HAZ
2016

Daha kolay kabul edilebilir ve çevre dostu genetiği değiştirilmiş (GD) pamuk dünyada ilk defa Fakültemizde geliştirildi

Posted By :
Comments : Off

Fakültemiz Tarla Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sebahattin ÖZCAN yürütücülüğünde tamamlanan TÜBİTAK projesi (111O254)  kapsamında dünyada ilk defa daha kolay kabul edilebilir ve çevre dostu genetiği değiştirilmiş (transgenik) pamuk hatları elde edilmiştir. Elde edilen sonuçlar bitki biyoteknolojisi alanında önemli bir dergi olan “Plant Biotechnology Reports” dergisinde yayınlanmıştır (Anayol vd. 2016. Plant Biotechnol Rep. 10:83-94).

Ayrıca, bu çalışma transgenik bitkilerle ilgili dünyada en önemli haber ve bilgi sitesi olan  ISAAA’nın haftalık “Crop Biotech Update” bülteninin 1 Haziran 2016 sayısı Research bölümünde de haber olmuştur (www.isaaa.org/kc/cropbiotechupdate/article/default.asp?ID=14430).

Dünya genelinde 2015 yılında 180 milyon hektarlık ekim alanına ulaşmış olan transgenik bitkilerin ekim alanı içerisinde, böceklere dayanıklı transgenik bitkiler çok önemli bir yere sahiptir. Böceklere dayanıklı transgenik bitkiler içerisinde de 25 milyon hektarlık ekim alanıyla pamuğun önemi giderek artmaktadır. Dünyada pamuk üretiminin %80’ini karşılayan Hindistan, Çin, ABD, Pakistan ve Brezilya tamamen böceklere dayanıklı transgenik pamuk üretimine geçmiştir. Transgenik pamuk çeşitlerinin üretilmesiyle de hem çiftçiler ve hem de ülkeler önemli kazanımlar elde etmişlerdir. Transgenik bitkilerde böceklere dayanıklılık Bacillus thuringiensis (Bt) cry genlerinin bitkilere aktarılmasıyla elde edilmektedir. Cry genlerinin aktarıldığı transgenik bitkiler Cry toksinlerini üretmekte ve belirli böcekleri zehirleyerek öldürmektedir. Transgenik bitkilerdeki  cry genleri de CaMV 35S gibi daima aktif ve kuvvetli promotörler tarafından kontrol edilmekte olup yaprak, çiçek, kök, gövde ve yumru da dahil bitkinin tüm organlarında her zaman ve yüksek oranlarda gereksiz olarak üretilmektedir.

Sebahattin ÖZCAN ve ekibi tarafından yürütülen çalışmada ise cry1Ac geninin önüne yaralanmayla aktif olan AoPR1 promotörü klonlanarak Agrobacterium tumefaciens aracılığıyla ülkemizde yaygın olarak üretilen GSN-12, STN-468, Özbek-100 ve Ayhan-107 pamuk çeşitlerine aktarılmıştır. Gen aktarımı sonucunda Lepidoptera takımındaki böceklere dayanıklı çok sayıda hat geliştirilmiştir. Bu hatlarda Cry1Ac toksin proteinleri yaprak, çiçek, gövde ve kök gibi organlarda üretilmezken, sadece böceklerin ısırdığı bölgelerde çok yüksek oranlarda üretilerek böceklerin ölümüne neden olmuştur. Bu sayede transgenik bitkilerdeki gereksiz ve istenmeyen zehirli Cry toksinleri elimine edilmiştir. Bu tür transgenik bitkilerin üretime girmesiyle insan, hayvan ve çevreye olası risklerinin de minimize edileceği düşünülmektedir.

ozcan